Varoluşun Destanı (27 Eylül-8/10 Kasım 2020)
Birinci Karabağ Savaşı'nın temel nedenleri, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) dağılma sürecinde Ermenistan'ın Dağlık Karabağ bölgesini kendine bağlama ve toprak talep etme iddiaları ile bu durumun yarattığı derin etnik ve siyasi anlaşmazlıklardır.
Varoluşun Destanı
(27 Eylül-8/10 Kasım 2020)
Birinci Karabağ Savaşı'nın temel nedenleri, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin (SSCB) dağılma sürecinde Ermenistan'ın Dağlık Karabağ bölgesini kendine bağlama ve toprak talep etme iddiaları ile bu durumun yarattığı derin etnik ve siyasi anlaşmazlıklardır.
Sovyetler Birliği'nin zayıflamasıyla birlikte Ermenistan ve Dağlık Karabağ'daki Ermeni gruplar, bölgenin Azerbaycan'dan ayrılarak Ermenistan'a bağlanmasını talep etti. Sovyet yönetimi döneminde, idari kararlarla Azerbaycan sınırları içinde kalan ancak çoğunlukla Ermeni nüfusa sahip Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nın statüsü, merkezi otoritenin zayıflamasıyla iki ülke arasında krizine dönüştü.
Karabağ çatışmasının başlama tarihi Şubat 1988 yılıdır. 21 Şubat 1988’de Dağlık Karabağ Özerk Vilayeti Meclisi bölgenin Azerbaycan’dan ayrılarak Ermenistan’a birleşmesi yönünde karar aldı. Fakat bu kararın alınmasından önce, on yıllar boyunca Taşnak Sütyun Partisi önderliğinde Ermeni milliyetçi örgütlerince büyük hazırlık çalışmaları yapılmıştır.
Taşnak Partisi kurulduğu 1890 yılından itibaren öncelikli olarak Nahçıvan ve Karabağ olmak kaydıyla Azerbaycan topraklarına karşı toprak talepleri ileri sürmüştür. Taşnak Partisinin önderlerine göre bu topraklar “denizden denize uzayan Büyük Ermenistan” topraklarının bir parçası olacaktı.
1987 ve 1988 yıllarında bölgede yaşayan Azerbaycan Türkleri ile Ermeniler arasında yaşanan etnik saldırılar ve karşılıklı zorunlu göçler savaşı tetikledi. SSCB'nin resmen dağılmasından (1991) sonra tarafların kendi ordularını kurmasıyla birlikte siyasi kriz tam anlamıyla bir savaşa dönüşmüştür.
1988 yılında Ermenistan'da yapılan ve yaklaşık 40.000 kişinin katıldığı gösteri sonrası da Ermenistan'ın Karabağ'a saldırması çatışmaları sıcak savaşa dönüştürmüştür.
Şusa, Ermeni kuvvetlerinin Birinci Dağlık Karabağ Savaş’ında kazandıkları ilk kayda değer askeri zaferdir. Şuşa şehrinin ele geçirilmesi aynı zamanda Stepanakert'in ele geçirilmesinin tek yoluydu.
Aralık 1993'te Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri'nin başlattığı kış taarruzlarının askeri başarısızlıkla sonuçlanmasından sonra dönemin Azerbaycan Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev diplomatik kanalları kullanarak barış koşullarını aramaya başlamıştır.
4-5 Mayıs 1994'te Bağımsız Devletler Topluluğu Parlamentolar arası Meclisi, Rusya Federal Meclisi ve Dışişleri Bakanlığı'nın inisiyatifleri ve Kırgızistan Cumhuriyeti Konseyi'nin ev sahipliğiyle müzakereler düzenlendi. Bu görüşmeler sonrasında 16 Mayıs 1994'te Moskova'da Azerbaycan Cumhuriyeti ve Ermenistan Cumhuriyeti'nin savunma bakanları ile Dağlık Karabağ Savunma Ordusu başkumandanı ateşkes anlaşmasını imzalamışlardır.
Bu antlaşma sonrasında da birçok saldırı ve çatışma gerçekleşmiştir. Ancak 1994 senesinde 800 binden fazla Azeri Türkü Azerbaycan topraklarına göç etmiştir. Aynı şekilde 230 bin Ermeni de Azeri topraklarından göç etmek durumunda kalmıştır.
Azerbaycan ve Ermenistan kuvvetleri arasında sınır hattında dönem dönem çatışmalar yaşanmıştır. 2020’nin temmuz ayı içerisinde Tovuz bölgesinde yaşanan çatışmalar, İkinci Karabağ savaşı öncesinde son yıllarda iki taraf arasında yaşanan önemli çatışmalardan biri olarak kabul görmektedir. Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki bu gerginlik, 2020 yılının eylül ayında Dağlık Karabağ’da yaşanan çatışmalarla zirve noktasına ulaşmıştır.
İkinci Dağlık Karabağ Savaşı, 2020 Dağlık Karabağ Savaşı veya 44 Günlük Savaş Dağlık Karabağ'da Türkiye destekli Azerbaycan ile Ermenistan ve onun desteklediği tanınmayan Dağlık Karabağ Cumhuriyeti arasında yaşanmış silahlı çatışmalardır. Bu savaş 27 Eylül 2020’de başlamıştır. 27 Eylül 2020 tarihinde Ermenistan’ın Azerbaycan sivil yerleşim birimlerine saldırması üzerine Azerbaycan ordusunun meşru müdafaa hakkıyla başlattığı harekât, 44 günde gelen zaferle sonuçlanmıştır.
İkinci Karabağ Savaşı'nda Türkiye, Azerbaycan'a siyasi, diplomatik ve askeri anlamda en üst düzeyde destek vererek zaferin kazanılmasında ve Güney Kafkasya jeopolitiğinin yeniden şekillenmesinde kritik ve belirleyici bir rol oynamıştır.
27 Eylül 2020'de başlayan ve 44 gün süren operasyonlar neticesinde 10 Kasım 2020'de imzalanan ateşkes ve bildiri ile Ermenistan yenilgiyi kabul etmiş; Şuşa başta olmak üzere 30 yıldır işgal altında olan topraklar özgürleştirilmiştir.
Türkiye'nin bu süreçteki kararlı duruşu, Güney Kafkasya'da güç dengelerini kalıcı biçimde değiştirmiş, Türk dünyası arasındaki bağları güçlendirmiş ve Azerbaycan ile ilişkileri müttefiklik düzeyinden stratejik ortaklığa taşımıştı.
İkinci Karabağ Savaşının en büyük kazanımı 15 Haziran 2021 tarihinde imzalanan Şuşa Beyannamesidir. Bu beyanname ile Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkiler resmi olarak stratejik müttefiklik düzeyine çıkmıştır.
Azerbaycan, 2020 yılında kazanılan ikinci Karabağ Savaşı zaferinin gününü, ilk olarak ilan edilen 10 Kasım tarihinden 8 Kasım tarihine Gazi Mustafa Kemal Atatürk’e duyulan saygı, Şuşa’nın kurtuluş günü ve Ülkemiz ile kardeşlik hassasiyeti nedeniyle değiştirmiştir.
Türkiye ve Azerbaycan arasındaki ebedi kardeşliği vurgulayan "Bir Millet, İki Devlet" anlayışı Azerbaycan'ın Ulusal Lideri Haydar Aliyev ile özdeşleşmiştir
Ulu Önder ve Kurucu Liderimiz Gazi Mustafa Kemal Atatürk "Azerbaycan'ın sevinci bizim sevincimiz, kederi ise bizim kederimizdir." Söylemiyle Azerbaycan ve Azerbaycan Türklerine verdiği önemi her zaman belirtmiştir.
Yararlanılan Kaynaklar: https://tr.wikipedia.org/, https://www.google.com/, https://teksaglik.com/, https://www.sabah.com.tr/, https://www.avrupailiskileri.com/, https://upload.wikimedia.org/, Ali Yurtseven Tarih ve araştırma yazıları.
Ali Yurtseven
08.11.2026
Tepkiniz nedir?
Beğen
0
Beğenme
0
Aşk
0
Komik
0
Vay
0
Üzgün
0
Sinirli
0
Yorumlar (0)