Savaşın Ortasında İşçiyi Kim Düşünür?
10 Eylül 1921'de Sakarya Meydan Muharebesi sürerken Meclis, madenciler için sekiz saatlik çalışma süresini kanuna yazdı. 10 Kasım'da çalışma hayatındaki haklarımızın kurucu döneme uzanan izlerini ve Atatürk'ü anıyoruz.
Bugünün sorusu: Savaşın ortasında işçiyi kim düşünür?
10 Kasım. Her yıl bu sabah saat dokuzu beş geçe hayat bir an durur. Bugün o bir dakikalık sessizliği çalışma hayatının penceresinden düşünmek istiyorum. Çünkü bugün sahip olduğumuz pek çok hakkın izi, bir savaşın tam ortasına uzanıyor.
Sakarya sürerken
10 Eylül 1921. Sakarya Meydan Muharebesi bütün şiddetiyle sürüyor; ülkenin kaderi Ankara'nın batısındaki tepelerde belirleniyor. Aynı günlerde Mustafa Kemal'in başkanı olduğu Büyük Millet Meclisi, Ereğli kömür havzasındaki madenciler için bir kanun kabul ediyor: 151 sayılı Kanun.
Kanunun söyledikleri bugün bile insanı şaşırtıyor. Günlük mesai sekiz saat; fazla çalışma ancak işçinin rızasıyla ve iki kat ücretle. On sekiz yaşından küçüklerin maden ocağında çalıştırılması yasak. Hasta ve yaralı işçinin tedavisi ücretsiz; maden işletmesi hastane, eczane ve doktor bulundurmak zorunda. İş kazasında tazminat hakkı var. Asgari ücreti işletmenin, madencilerin ve devletin seçtiği üç kişi belirliyor. Genç işçiler için gece okulu açmak ve öğretmen tutmak da işletmenin görevi.
Bir düşünün: Ordu cephede, hazine boş, ülke yokluk içinde. Ve o Meclis, kömürü çıkaran insanın kaç saat çalışacağını, çocuğun ocağa inmemesini, gencin okumasını düşünüyor.
Yokluktan bir devlet
Cumhuriyet'le birlikte bu haklar büyüdü. 1924'te hafta tatili geldi. 1930'da Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, on iki yaşından küçük çocukların fabrikada ve madende çalıştırılmasını yasakladı; on iki ile on altı yaş arasındakilerin gece ve günde sekiz saatten fazla çalışmasını önledi; hamile kadın işçilere doğumdan önce ve sonra üçer hafta izin verdi. 1932'de Türkiye, Uluslararası Çalışma Örgütüne (ILO) üye oldu. 1936'da ilk genel İş Kanunu kabul edildi.
ILO 1919'da kurulduğunda ilk sözleşmesi sekiz saatlik iş günüydü. Türkiye o sırada örgütün üyesi bile değildi; ama savaştan çıkmamış bir Meclis, iki yıl sonra aynı ilkeyi madenciler için kanuna yazdı. Dünya ne tartışıyorsa, Ankara da onu tartışıyordu.
Bunların arkasında yokluk içinden bir devlet var eden bir irade duruyor. Mustafa Kemal Atatürk, yalnızca bir orduyu zafere taşıyan komutan değil, o zaferin ardından okulu, fabrikayı, kanunu ve emeği aynı cümlede düşünebilen bir kurucuydu. 1931'de millete yayımladığı beyannamede "Amele ve işçilerin hayat ve haklarını ve menfaatlerini göz önünde tutarız" diyordu. Çiftçisiyle, işçisiyle, öğretmeniyle, çalışan bir millet hayal etti; o hayalin kanunlara dönüşen ilk adımlarını da görebildi.
Benim için bu günün bir de kişisel yanı var. Atatürk'ün hemşehrisiyim; annemin de babamın da ailesi mübadil. Bu topraklara her şeylerini geride bırakarak gelmiş insanların, burada yeniden çalışıp yeniden var olabilmesini mümkün kılan devletin kurucusunu bugün minnetle anıyorum.
Bugünden bakınca
Yüz yılı aşkın sürede bu temelin üzerine çok şey eklendi. Ama bazı hakların sahada hâlâ tam karşılığını bulmayı beklediğini de biliyoruz: çırağın gerçekten eğitim alması, ücretin emeğin hakkını vermesi, ustanın emeğinin belgesinde görünmesi. Bu köşede soracağım soruların çoğu, aslında o temele ne kadar sadık kaldığımızı soracak.
Sorulacak çok şey var
Hepimize: 1921'de cephede savaş sürerken madencinin çalışma saatini düşünebilen bir irade vardı; bugün bize düşen nedir? O kanunları yazanlar kadar cesur ve ileri görüşlü olabiliyor muyuz?
Savaşın ortasında işçiyi kim düşünür? Yokluk içinden bir devlet kuranlar. Onları, başta Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, saygı ve minnetle anıyorum. Ve hepimizin bir kez daha düşünmesi gereken soruyu soruyorum: Bu topraklar Atatürk'ü yetiştirmeseydi, halimiz nice olurdu?
Çalışma hayatında sizin de sormak istediğiniz bir şey varsa yhcoskun@gmail.com adresine yazabilirsiniz.
Sorulacak Çok Şey Var · Yakup Hakan Coşkun
Sıkça Sorulan Sorular
Tepkiniz nedir?
Beğen
1
Beğenme
0
Aşk
0
Komik
0
Vay
0
Üzgün
0
Sinirli
0
Yorumlar (0)