Kiracının Sendikası Olur mu?
Kiracılar da emekliler de sendika kuruyor. Peki sendika nedir, dernekten farkı ne? Özel sektörde her 100 işçiden yalnızca 6-7'si sendikalıyken örgütlenme ihtiyacı başka kapılardan mı giriyor?
Bugünün sorusu: Kiracının sendikası olur mu?
Geçtiğimiz günlerde bir haber dikkatimi çekti: Kiracılar Sendikası kuruluyor. Talepleri net; kira artışı gelir artışını geçmesin, kamuya ait kiralık konut üretilsin, kiracılık güvenceye kavuşsun. Emeklilerin de birkaç yıldır sendikaları var. Peki sendika nedir; bir dernek mi, yoksa başka bir şey mi?
Sendika ne için var?
Anayasa ikisini ayrı maddelerde düzenliyor: Dernek kurma hakkı 33. maddede, sendika hakkı 51. maddede. 6356 sayılı Kanun da sendikayı tarif ederken lafı dolandırmıyor: İşçilerin ya da işverenlerin "çalışma ilişkilerinde, ortak ekonomik ve sosyal hak ve çıkarlarını korumak ve geliştirmek için" kurdukları kuruluş. Yani sendikanın kalbinde çalışma ilişkisi var.
Sendikayı dernekten ayıran da buradan doğan iki güç: toplu iş sözleşmesi yapmak ve grev. İşverenlerin de sendikası var; metal sektöründe olduğu gibi, işçi sendikasının karşısında masaya onlar oturuyor. Memurlar ise ayrı bir kanunla örgütleniyor; toplu sözleşme yapabiliyorlar ama grev hakları yok.
Sendika çok, üye az
Peki asıl adresinde sendika ne durumda? Türkiye'de 20 işkolunda 246 işçi sendikası var. Ama SGK verilerinden yapılan hesaplara göre kamuda çalışan işçilerin yüzde 75,6'sı sendikalıyken, özel sektörde bu oran yüzde 6,8. Yani özel sektörde her 100 işçiden yalnızca 6 ya da 7'si bir sendikaya üye olabiliyor.
Sendikanın katkısı genelde sanıldığı gibi yalnızca ücretle sınırlı değil; iş güvenliğinde de kendini gösteriyor. İş kazalarını izleyen bağımsız kayıtlara göre 2025'te çalışırken hayatını kaybeden 2.105 işçinin yalnızca 50'si, yani yüzde 2,4'ü sendikalıydı. Bu oran, sendikalaşmanın en düşük olduğu özel sektördeki yüzde 6,8'in bile çok altında. Kanada'nın Ontario eyaletinde yapılan bir araştırma da sendikalı inşaat şantiyelerinde iş göremezlikle sonuçlanan kazaların yüzde 31 daha az olduğunu gösteriyor.
Sendikalaşma oranının bu kadar düşük olmasının bir nedeni, belki de en önemlisi, korku. Kanun, sendikaya üye olduğu için işçinin işten çıkarılmasını yasaklıyor ve böyle bir durumda en az bir yıllık ücret tutarında tazminat öngörüyor. Ama işçinin bunu mahkemede kanıtlaması yıllar sürüyor. Anayasa Mahkemesi geçen yıl Şanlıurfa'daki bir tekstil fabrikasının dosyasında, mahkemelerin işçilerin "sendikal nedenle çıkarıldık" iddiasını yeterince araştırmadığına hükmetti. Bir dönem işçi sendikası temsilcisiydim, bugün sendikalara danışmanlık veriyorum. Bildiğim şu: Örgütlenme kararı, çoğu işçi için işini riske atma kararı.
Güvensizliğin bir başka kaynağı da "sarı sendika" denen şey: İşverenin yönlendirmesiyle kurulan ya da işçiden çok işverenin çıkarını gözeten sendikalar. Türkiye'nin de onayladığı Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) 98 sayılı Sözleşmesi, işverenin kontrolündeki işçi örgütlerini açıkça örgütlenme özgürlüğüne müdahale sayıyor. Kendisini temsil etmeyen bir sendikayla karşılaşan işçi, yalnızca o sendikaya değil, sendikanın kendisine olan güvenini de kaybediyor.
İhtiyaç başka kapıdan giriyor
İşte tam burada kiracılar ve emekliler devreye giriyor. Türkiye'de kiracılara bilgi ve destek veren gruplar ve tüketici hakları dernekleri yıllardır var. Yeni olan, şimdi "sendika" adının seçilmesi. Hukuken kiracı ile ev sahibi arasındaki ilişki bir çalışma ilişkisi değil; Borçlar Kanunundaki kira sözleşmesi. Bu yüzden kiracı örgütü toplu sözleşme yapamaz, grev yapamaz. Emekliler için ise mahkemeler aynı şeyi söylemiyor: Bazı emekli sendikaları hakkında kapatma kararları verildi; Yargıtay ise 2025'te emekli olup çalışmaya devam edenlerin sendika kurabileceğine hükmetti. Çalışmayan emekliler için kapı hâlâ tartışmalı.
Ama "sendika" adını seçmeleri bir şey söylüyor. Kiracı da emekli de ev sahibi ya da devlet karşısında tek başına güçsüz olduğunu biliyor ve işçinin yaptığını yapmak istiyor: birlikte pazarlık etmek.
Dünya ne yapıyor?
Bu ihtiyaç başka ülkelerde kurumsal bir karşılık bulmuş. İsveç'te kiracılar birliği, kiraları ev sahipleriyle toplu pazarlıkla belirliyor. Almanya'da kiracılar birliği bir dernek olarak üyelerine hukuki destek veriyor. İspanya'da Ekim'de onlarca kentte yapılan konut eylemlerini örgütleyenler arasında kiracılar sendikası da vardı.
Nasıl olabilir?
"Sendika adını her yere vermek kavramı sulandırır" diyenler olacak. Haklı bir kaygı. Ama insanlar sendika adını işyerinin dışında arıyorsa, bunun nedeni işyerinde örgütlenmenin bu kadar zor olması. Çözüm adı yasaklamak değil; işyerinde örgütlenmenin önünü açmak. Sendikal nedenle işten çıkarma davalarının hızla ve etkili biçimde sonuçlanması ve örgütlenme sürecinde işçiye gerçek bir güvence verilmesi bunun ilk adımları olabilir.
Sorulacak çok şey var
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına: Sendikal nedenle işten çıkarma davaları ortalama kaç yılda sonuçlanıyor? Bu veri neden düzenli olarak yayımlanmıyor?
İşçi konfederasyonlarına: Özel sektörde yüzde 6,8'lik oranı yükseltmek için sizin yol haritanız ne?
İşverenlere: Sendikalı bir işyerinin sizin için bir tehdit değil, bir muhatap olabileceğini düşündünüz mü? Sendikanın iş güvenliğine katkısının farkında mısınız?
Yasa koyucuya: Kiracıdan emekliye, işyerinin dışında doğan bu örgütlenme ihtiyacına hangi hukuki çerçeveyle cevap vermeyi düşünüyorsunuz?
Çalışanlara: Sendikaya üye olmamanızın nedeni istememeniz mi, yoksa korkmanız mı?
Kiracının sendikası olur mu? Belki. Ama asıl soru şu: Bu kadar çok sendika varken, neden bu kadar az işçi sendikalı olabiliyor?
Çalışma hayatında sizin de sormak istediğiniz bir şey varsa yhcoskun@gmail.com adresine yazabilirsiniz.
Sorulacak Çok Şey Var · Yakup Hakan Coşkun
Sıkça Sorulan Sorular
Tepkiniz nedir?
Beğen
0
Beğenme
0
Aşk
0
Komik
0
Vay
0
Üzgün
0
Sinirli
0
Yorumlar (0)